W wielu małych firmach prowadzonych w formie jednoosobowej działalności gospodarczej zdarza się, że w codziennych obowiązkach pomaga współmałżonek lub inny członek rodziny. Warto jednak wiedzieć, że dla ZUS taka osoba nie jest traktowana jak „zwykły pracownik”, ale jak osoba współpracująca, co wiąże się z odmiennymi zasadami rozliczeń.

Kto jest osobą współpracującą?

Za osobę współpracującą ZUS uznaje członka rodziny przedsiębiorcy, który:

• jest małżonkiem,
• dzieckiem własnym, dzieckiem małżonka lub dzieckiem przysposobionym,
• rodzicem, macochą, ojczymem lub osobą przysposabiającą,

i pozostaje z przedsiębiorcą we wspólnym gospodarstwie domowym oraz faktycznie współpracuje przy prowadzeniu działalności.

Co ważne – osobą współpracującą nie może być brat ani siostra, a także osoba zatrudniona wyłącznie na umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Przykład z praktyki

Jeżeli przedsiębiorca zatrudnia żonę na umowę o pracę i mieszka z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, ZUS traktuje ją nie jako pracownika, lecz jako osobę współpracującą.

Jak rozumieć „współpracę” w firmie?

Przepisy nie definiują tego wprost, dlatego opieramy się na orzecznictwie sądów. Współpraca to:

• regularne, systematyczne wykonywanie czynności,
• działania istotne ekonomicznie dla firmy,
• praca o charakterze zorganizowanym i częstym.

Nie jest współpracą np. okazjonalna pomoc, zastępstwo w nagłych przypadkach, zwyczajne obowiązki domowe czy samo pełnomocnictwo.

Jakie składki ZUS opłaca się za osobę współpracującą?

Kluczowa zasada brzmi: składki za osobę współpracującą opłaca się tak, jak za przedsiębiorcę.

Nie ma znaczenia, na jakiej podstawie członek rodziny współpracuje – dla ZUS kluczowe jest, że ta osoba pomaga w firmie i mieszka z przedsiębiorcą.

Rozliczenia w zależności od rodzaju umowy:

• Umowa o pracę – składki jak za przedsiębiorcę.
• Umowa zlecenia – składki jak przy zwykłej umowie zlecenia (uzależnione od wynagrodzenia).
• Pomoc nieodpłatna – składki jak za przedsiębiorcę (umowa dorozumiana).

Ważne!

Osoby współpracujące nie mogą korzystać z ulg ZUS.
Nawet jeśli przedsiębiorca korzysta z Małego ZUS-u lub Małego ZUS Plus, za współpracującą osobę musi płacić pełne składki.

Zgłoszenie osoby współpracującej do ZUS

Przedsiębiorca ma obowiązek zgłosić osobę współpracującą w ZUS w terminie 7 dni od momentu rozpoczęcia współpracy.

Jeśli termin wypada w dzień wolny, przesuwa się na najbliższy dzień roboczy.

Pomoc członka rodziny nieodpłatnie – jak to rozliczyć?

Niezależnie od tego, czy współpraca jest odpłatna czy nie, składki ZUS nadal są obowiązkowe. Nieodpłatna pomoc jest traktowana jako umowa dorozumiana.

Wyjątek: jeśli osoba współpracująca pracuje równolegle u innego pracodawcy i zarabia co najmniej minimalne wynagrodzenie, w firmie współmałżonka będzie podlegać tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Czy wynagrodzenie osoby współpracującej jest kosztem firmy?

Tak. Wynagrodzenie wypłacone osobie współpracującej można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu, a podatek dochodowy rozlicza się tak jak w przypadku innych pracowników.

Podsumowanie

Jeżeli w jednoosobowej działalności gospodarczej pomaga Ci żona, mąż lub inny bliski członek rodziny mieszkający z Tobą w jednym gospodarstwie domowym, ZUS najprawdopodobniej uzna tę osobę za osobę współpracującą. To oznacza obowiązek opłacania pełnych składek ZUS – niezależnie od tego, czy współpraca jest odpłatna, czy nie.

Pamiętaj, aby zawsze zgłosić współpracę do ZUS i prawidłowo rozliczać składki – dzięki temu unikniesz niepotrzebnych korekt i ryzyka zaległości.